Familiekroniek



 Christiaan Benjamin Niewenhuis (Nieuwenhuis) (1863-1922)


Gezegend met vele talenten wist hij zich, ondanks zijn eenvoudige achtergrond uit Amsterdam, in Indië een vooraanstaande plek in de koloniale samenleving te bemachtigen, ondermeer in kunstkringen. Naast zijn alom gewaardeerd vakmanschap als fotograaf was hij ook een goed (amateur)musicus, op hobo en cello.

Dit is een kroniek in wording. Voor correcties en aanvullingen houd ik me aanbevolen.
Recentelijke wijzigingen:

  • Foto's van CB toegevoegd (7 november 2013)
  • Foto's toegevoegd en tekst gewijzigd bij Wissel, de Middelaer, van Hell, van der Valk, Reep-Razoux Schultz, Mackenzie-Lochmann van Königsfeldt (9 september 2013)
  • Nora van der Valk (9 februari 2013)
  • Frida Middelaer, violoncel en rolschaatsen, Schild piano (19 januari 2013)
  • Zwarte lijst (12 april 2012)
  • Link naar foto's van Salamanga-expeditie (12 april 2012)
Samenvatting

 1 - Naamsverandering

Al vroeg in de beginjaren in Indië heeft Christiaan zijn achternaam beroepshalve veranderd van 'Niewenhuis' naar 'Nieuwenhuis', met een extra 'u'. Op diverse geboorte-, overlijdens- en huwelijksakten in Amsterdam van zijn familie staat de originele naam 'Niewenhuis' vermeld, alsook op een bewijs van inschrijving bij de Militie in 1882. Daarentegen gebruikte hij aan de onder- en achterkant van zijn kabinetfoto's en cartes de visit steevast de nieuwe naam 'Nieuwenhuis', werden foto's hiermee gesigneerd en staat op zijn huwelijksaankondiging en trouwfoto's met Frederika Johanna Sophia van Ginkel in 1893 ook de naam 'Nieuwenhuis'. Op 28-02-1891(!) adverteerde hij al onder de naam 'Nieuwenhuis' voor zijn pas geopende atelier op de Goeroeng-Ketjil.

De oude naam 'Niewenhuis' werd later echter nog steeds gebruikt in 1898(!) op een uitreksel van de geboorteakte uit Padang van zijn jongste kind, Johan; zie uitreksel geboorteakte, en bij de vermelding van zijn overlijden in 1922 in het aanhangsel bij het Nieuw Adresboek van Geheel Ned.-Indië, 1923. Ook op zijn graf staat "Niewenhuis" vermeld. In vrijwel alle officiële documenten wordt steeds de originele schrijfwijze gehanteerd, zelfs voor zijn kinderen: op de overlijdensakte van zijn dochter Christine in 1956 in Den Haag staat 'Niewenhuis', zonder extra 'u'.

Wellicht is er bij het drukken van zijn allereerste reclameuitingen (op de kabinetfoto's en cartes de visit) of advertenties rond 1891 de extra 'u' erin geslopen, en liet hij het maar zo. Of wellicht vond hij het eenvoudiger om in het dagelijkse en zakelijke leven de meer gangbare schrijfwijze 'Nieuwenhuis' te gebruiken. In officiële stukken lijkt echter de oude spelling gehandhaafd te zijn en heeft Christiaan blijkbaar zijn achternaam nooit officieel laten wijzigigen.

 2 - Amsterdam

Christiaan Benjamin Niewenhuis is geboren als 5e kind van in totaal 7 kinderen op 4 juli 1863 op het adres Korte Leidschedwarsstraat, buurt CC, N° 214 (hedendaags nr: 115). Dit was in een arbeiderswijk, met in de straat bedrijven als een ketelhuis, beenzwartbranderij, suikerraffinaderij, steenkolenbergplaats en magazijnen. Volgens de huwelijksakte van zijn vader en geboorteaktes van zijn broers en zussen was vader Cornelis Harmanus achtereenvolgens van beroep: palfrenier, huisknecht en pakhuisknecht. Zijn moeder heette Marritje Seegers.

De familie Niewenhuis heeft gewoond op de adressen:

  • Korte Leidschedwarsstraat, buurt CC, N° 214 (hedendaags nr: 115)
  • Leidschekruisstraat 28 (van 1867 tot 1879),
  • Korte Leidschedwarsstraat 52 (van 1879 tot 1882) en
  • Saenredamstraat 43 (1881 tot 1882/1883).

Saenredamstraat 43, waar de familie Niewenhuis waarschijnlijk een 2 kamerappartement met keuken bewoonde, is gebouwd rond 1880; zie Beeldbank Stadsarchief voor een bouwtekening uit 1879 van de huizen op nrs. 43-47.

Op Google StreetView is het 't huis met de zwarte benedenvoorgevel nummer 43.

In Amsterdam volgde Christiaan hoogstwaarschijnlijk een kunstopleiding, violoncel (cello) zou zijn hoofdvak instrument zijn en hobo het tweede. Ook heeft hij waarschijnlijk teken- of schildervakken gevolgd.

In 1882 werd hij aangemeld en ingeschreven bij de Militie, en heeft hij zich vrijwillig op 20 november 1883 aangemeld als stafmuzikant 1e klasse, 1e hoboïst bij de Koloniale Troepen voor een dienstverband van 6 jaar, met 300 gulden handgeld. Als gevolg van de Militiewet van 1861 verschoof het lichtingsjaar , waardoor het een jaar na het inschrijvingsjaar kwam te liggen. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de lange tijd tussen de inschrijving en de daadwerkelijke aanmelding. Op 29 december 1883 is hij geembarkeerd aan boord van het stoomschip Soenda, dat via Suez naar Batavia op Java voer, en debarkeerde hij op 14 februari 1884 te Batavia.

 3 - Nederlands-Indië

 3.1 - Batavia, Java

Het Stamboek van onder-officieren en manschappen van het detachement Suppletietroepen van het Koloniaal werfdepot laat zien dat vele van de aangemelde personen die met de S.S. Soenda naar Batavia voeren, gevochten hebben in Atjeh. Dit zou een erop kunnen wijzen dat ook Christiaan een deel van zijn tijd op Sumatra heeft doorgebracht, zij het dan als stafmuzikant van de Militaire Kapel. Zie de foto in fotogalerij, waar Christiaan op staat met hobo als de staande man, 9e van rechts.

Volgens de 'Begrooting der Uitgaven van Nederlandsch-Indië' Kamer-bijlagen tussen 1883 en 1890 bestond de Kapel uit 41 muzikanten, en verdiende een stafmuzikant 1e klasse (rang: sergeant) ongeveer f 2,75 per dag (ongeveer f 1000,- per jaar). Ter vergelijking: een Europese soldaat verdiende slechts f 0,41 per dag in Indië.

Volgens het Algemeen Stamboek heeft hij op 29 december 1889 zijn dienstverband verlengd met nog 1 jaar, voor f 50,-. Verder vermeldt het Stamboek via een stempel dat 'Den 6 December 1890 het passpoort met OVGG in Nederlandsch Indie toegestaan' (Onder Verklaring Goed Gedrag), en dat Christiaan Benjamin Niewenhuis op 29 December 1890 te Batavia afzonderlijk is vertrokken; 'sch Indie' is apart toegevoegd achter 'Nederland' in het stempel. De opmerking 'afzonderlijk vertrokken' houdt waarschijnlijk in dat hij meteen in Indië is gebleven, i.t.t. vele andere militie-leden die naar Nederland terugkeerden.

 3.2 - Padang, Sumatra

Volgens sommige auteurs heeft hij een opleiding tot fotograaf genoten in Batavia bij Koene & Co.. Vervolgens zou hij Padang op Sumatra rond 1892 een fotostudio aan huis aan de Bentengweg hebben opgericht.

Het is (mij) echter niet duidelijk wanneer hij die opleiding dan precies gehad heeft, gezien het feit dat hij 2 maanden na zijn afzwaaien al op 28 februari 1891 adverteerde voor zijn fotoatelier in Padang, onder de nieuwe naam Nieuwenhuis (zie hieronder); mogelijk vond die opleiding dan plaats nog tijdens zijn militaire verblijf in Batavia, of misschien nog in Amsterdam zelf, voor zijn vertrek naar Batavia.

Uit de Sumatra Courant, waar Christiaan in bijna elke oplage adverteerde (ook uitvoerige kennisgevingen van aan/afwezigheid) zijn de volgende details te vinden en af te leiden:

  • Op 28 februari 1891 opende hij een fotoatelier aan de Goeroeng-Ketjil in Padang
  • Begin maart 1892 vestigde hij zich in zijn "nieuw gebouwd Atelier" aan de Moeara; volgens enkele artikelen over de latere brand en een advertentie op 14 september 1892 is dat gelegen naast het voormalige "Padang-Hotel" (ook wel Hotel Valkenhof genoemd naar de toenmalige eigenaar).
  • Op 15 februari 1893 brak er brand uit in het voormalige "Padang-Hotel" op de Moeara en verbrandden de bijgebouwen van het huis/atelier van fotograaf Nieuwenhuis dat daarnaast gelegen was. Uit voorzorg werd zijn huisraad op straat gezet/gegooid, en is e.e.a flink beschadigd. Naast de bijgebouwen verliest Christiaan ook "werktuigen' en chemicaliën. De schade werd geschat op ongeveer f. 500,-. Het atelier bleef tot half maart 1893 gesloten.
  • Tot in mei 1893 werd nog geadverteerd voor het atelier op Moeara
  • Rond 10 juli 1893 maakten advertenties melding van de sluiting van het atelier aan de Moeara i.vm. een op handen zijnde verhuizing.
  • Vanaf 9 september 1893 verschenen advertenties, verwijzend naar het atelier van het 2e huis naast de Protestantse kerk op Blantoeng (zuidelijk deel wordt later Bengtengweg genoemd). Regelmatig wordt ook de naam Alang Lawas 2 gebruikt, ipv de Bentengweg; Alang Lawas is/was een wijk of gebied in Padang in de buurt van de Bentengweg.

Voor de ligging van de Goeroeng-Ketjil, Padang-Hotel en Bentengweg/Blantoeng, zie een plattegrond van Padang uit 1915 van de KIT: de Goeroeng-Ketjil ligt ten noordoosten van het Oranje Hotel (gebouw 24; = herbouwde Padang-Hotel), de Bentengweg ligt in het centrum (ten noordoosten van gebouw 59).

Volgens de krant zou de brand aan noordzijde van het hotel zijn aangestoken. Op een eerdere kaart, uit 1893, is te zien dat het perceel waarop het Padang-Hotel stond toen kleiner was; de gebouwen langs de grens met de "Roomsch-Katholieke kerk" (nr. 25) stonden op een ander perceel. Hieruit zou afgeleid kunnen worden dat zijn huis/atelier en bijgebouwen op Moeara aan de noordzijde van het hotel hebben gelegen, net aan de zuidelijkste zijde van de Goeroeng-Ketjil. Het "nieuw gebouwde Atelier" met huis en bijgebouwen aan de Moeara zouden aldus de gebouwen kunnen zijn op het perceel van nr. 24 langs de grens met perceel van nr. 25.

Hoewel in de buurt, is het atelier aan de Goeroeng Ketjil hoogstwaarschijnlijk verschillend van die aan de Moeara.

Al vroeg na zijn intrede in de Padangse gemeenschap deed Christiaan van zich spreken op een aantal gebieden. Allereerst als uitmuntend musicus op de violoncel (cello). Diverse recensies over concerten gegeven door de Padangsche Muziekvereeniging zijn alleen maar lovend over zijn gevoelig en technisch spel. Daarnaast krijgt hij toestemming in april 1891 een demonstratie rolschaatsen te geven in de grote zaal van de sociëteit "De Eendracht".

Tussen 24 december 1892 en 4 januari 1893 bezocht hij het rampgebied in de Anei-kloof na een Bandjir en maakte daar vele foto's van.

COLLECTIE TROPENMUSEUM IJzeren spoorbruggen na een verwoestende rivieroverstroming (banjir) Anai-kloof TMnr 60054632 COLLECTIE TROPENMUSEUM IJzeren spoorbruggen na een verwoestende rivieroverstroming (banjir) Anai-kloof TMnr 60054629

Gedurende enige tijd adverteerde hij voor deze foto's (f 2,- per stuk).

Op 5 januari 1893 trad hij in het huwelijk met Frederika Johanna Sophia van Ginkel (Rika). Hij zou haar eerder ontmoet hebben op de schaatsbaan in Haarlem tijdens haar verblijf met haar ouders in Haarlem (18-7-1881 tot 04-25-1884, NoordHollands Archief te Haarlem). Het verhaal gaat in de familie dat dit een van de redenen waarom hij verkoos naar Indië te gaan met de militie, en hij haar zelfs achterna reisde. Misschien verklaart dit ook waarom hij al binnen 2 maanden na zijn afzwaaien van Batavia naar Padang verhuisde waar de familie van Ginkel woonde, ervan uitgaande dat hij afzwaaide in Batavia zoals het Stamboek vermeldt. Tegen het verhaal pleit echter het gegeven dat Frederika tijdens haar verblijf in Nederland nog maar tussen de 12 en 14 jaar oud was. Kijkend naar mogelijke schaatswinters in die jaren zou alleen de winter 1881-1882 geschikt zijn geweest voor natuurijs en was Frederika toen pas 12 jaar. En kunstijsbanen waren er toen nog niet in Nederland....

Kijkend naar ochtendtemperaturen in die jaren (bron: KNMI) lijkt echter de periode december 1882 tot april 1883 ook wel geschikt te zijn geweest voor een ijsbaan. Maar dan nog was Frederika pas 13 jaar. Ook vertrok hij, strikt genomen, eerder naar Indië (29 dec 1883) dan Frederika met haar familie (25 april 1884).

Van het huis/fotostudio aan de Bentengweg bestaan nog bouwschetsen, (mede?) ontworpen door de architect C.C. Lau, gedateerd 23 februari 1893.

Vanuit Padang maakte hij landschapsopnamen over heel Sumatra, portretfoto's van Europeanen en inlanders zoals Niassers, Batakkers, Minangkabauwers en bewoners van de Mentawei-eilanden; zie o.a. de foto's van het Tropenmuseum bij Wikimedia. Bij zijn portretten maakte hij vaak gebruik van grote achtergrondschermen, die hij waarschijnlijk zelf geschilderd heeft: hij schilderde ook de decors van de plaatselijke toneelvereniging.

Vele van zijn foto's zijn gebruikt in diverse boeken rond en na die tijd. Ook Justus van Maurik heeft diverse foto's opgenomen in zijn boek 'Indrukken van een Tòtòk' (1897), p. 27 e.v.; van Maurik heeft ook een ontmoeting met Christiaan uitvoerig beschreven in dit boek, waarin de laatste ondermeer vertelt hoe een Mentaweise radja, wantrouwend jegens de camera, overgehaald wordt toch te poseren.

COLLECTIE TROPENMUSEUM Radja Si Lobaie van de Mentawai eilanden TMnr 10001829

Justus van Maurik zal ongeveer rond mei 1896 in Padang geweest zijn (vertrek vanuit Amsterdam op 18 april 1896), op 7 juni arriveerde hij in Batavia.

Enkele weken na de geboorte van het 3e kind Johan (1898) is zijn vrouw Frika gestorven. Zijn schoonmoeder, Sophia van Ginkel-de la Motte, heeft vanaf dat moment mede de zorg van de kinderen op zich genomen. Oma de la Motte is ook bij hem thuis gestorven, in 1919.

Vanaf december 1899 verschenen enkele advertenties waarin het perceel naast het postkantoor aan de Bentengweg 'met de daarop staande twee nieuwe heerenhuizen in zwitserschen stijl, thans bewoond door mr. Rhemrev en ondergeteekende' (zijnde Christiaan) te koop werd aangeboden.

In een advertentie in februari 1900 kondigde Christiaan de tijdelijke sluiting van zijn atelier in Padang aan, i.v.m. zijn op handen zijnde vertrek naar Atjeh. In juli 1900 is het atelier weer geopend. Betekent dit dat de verkoop van het perceel en de twee huizen niet is doorgegaan?

In 1901 is hij op uitnodiging van generaal van Heutsz met een militaire expeditie meegegaan naar Samalanga, alwaar hij de verrichtingen van het leger heeft gevolgd en gefotografeerd, waaronder de befaamde pose van van Heutsz die met zijn staf uitkijkt over het slagveld.

COLLECTIE TROPENMUSEUM Luitenant-generaal J.B. van Heutsz met zijn staf tijdens de aanval op Bateë-iliëk TMnr 10018875

De ervaringen resulteerden in zijn boek 'De expeditie naar Samalanga; dagverhaal van een fotograaf te velde' (1901). Naast de foto's (platen) beschreef hij hoe hijzelf de expeditie heeft ervaren. Opvallend is, dat hij niet alleen bewondering had voor de koloniale manschappen (die bestond uit Europeanen, Ambonezen, Afrikanen en dwangarbeiders), maar ook voor de tegenstanders:

ze hadden zich ten doode gewijd, om snevende in den strijd tegen den gehaten ongeloovige, zich den weg geopend te zien tot hun paradijs.

Ook schreef hij:

Ook hadden de Atjehers een dapperen van Speyk in hun midden, die nog even, vóór hij aan de bajonet geregen zou worden, gelegenheid wist te vinden de lont in een groot vat met kruit te steken. Ik heb den dapperen man gezien, oud en verschrompeld, en ondanks de gewonden aan onze zijde door die ontploffing veroorzaakt, voelde ik eerbied voor den grijzen held, die liever dan zich over te geven, zich met vriend en vijand in de lucht liet vliegen.

Verder heeft Christiaan enkele foto's gemaakt van de onderwerping van de pretendent-sultan van Atjeh aan het Nederlandse gouvernement, vertegenwoordigd door van Heutsz.

COLLECTIE TROPENMUSEUM De onderwerping van de sultan van Aceh en zijn zoon in het gouvernementshuis te Kotaraja met generaal Van Heutsz kapitein Colijn controleur Morbeck e.a TMnr 10001514

Later nog in 1901 reisde Christiaan met amateurarcheoloog E. Groneman door Java, om oudheidkundige gebouwen en voorwerpen te fotograferen. Zie de National Gallery of Australia voor gerelateerde foto's.

Het Nieuw Adresboek van geheel Ned. Indië vermeldt in de uitgave van 1904: "C. B. Nieuwenhuis, Photograaf Padang".

Noot: De hierondervolgende chronologie is mogelijk nog niet helemaal juist v.w.b. de residenties in Medan, Kota Radja en Padang. Wordt onderzocht.

 3.3 - Kota Radja/Medan, Sumatra

Zo rond 1905 is hij ook aktief als vakfotograaf in Kota Radja. Het Nieuw Adresboek van geheel Ned. Indië vermeldt "C. B. Nieuwenhuis, Photograaf Koeta-Radja" voor de jaren 1905 t/m 1908.

Volgens het adresboek is hij in Medan gevestigd gedurende de jaren 1909 t/m 1913. Christiaan resideerde echter volgens advertenties in de Sumatra Post al vanaf 20 maart 1908 in Medan, in Pension Mevr. Theuvenet, Polonia , Hij heeft diverse foto's gemaakt van de ramp door de ketelontploffing van de S.S. Pahud (20 april 1908):

COLLECTIE TROPENMUSEUM Weggeslagen douaneloods na het ontploffen van de stoomketel op de langs de kade in Belawan liggende S.S. Pahud TMnr 60039314

Vanaf 6 juni 1908 adverteerde hij in de Sumatra Post met als adres: te Polonia, voormalig huis van de familie PACI, en vanaf 19 december 1908 als adres "Fgr. Atelier, Polonia".

In 1910 was Christiaan met zijn kinderen in Medan in de kost bij de familie van Hell. Zie onder.

In Medan was hij ook met zijn kinderen geruime tijd in de kost bij de familie Reep-Razoux Schultz (Eduard Alexander Reep en Charlotte Razoux Schultz), aan de Manggalaan; zie fotogalerij. Waarschijnlijk fungeerde Eduard Alexander Reep ook als zakenpartner van Christiaan voor de fotozaak, ook toen deze weer later terug verhuisde naar Padang.

Enkele krantenberichtjes uit 1912 vermeldden heropening van het atelier aan de Bentengweg. Ook werd een familieconcert door Christiaan en kinderen in de societeit "de Eendracht" in Padang aangekondigd, voordat Christiaan ergens na april 1912 een tournee zou maken naar Bankoelen, Lebong en dwars door Sumatra naar Palembang.

De precieze verblijfplaatsen van Christiaan en familie gedurende deze jaren zijn niet geheel duidelijk. . Ook lijkt het erop dat hij zijn huis/atelier aan de Bentengweg gedurende zijn vertrek uit Padang heeft aangehouden.

 3.4 - Padang, Sumatra

Rond 1914 verhuisde hij weer definitief naar Padang naar zijn oude huis; het adresboek maakt melding van zijn vestiging in Padang in 1914. Naast het maken van kabinetfoto's en cartes de visit worden vooral herdrukken van oude opnames verkocht, evenals albums als souvenir voor toeristen en Hollandgangers.

In augustus 1918 ging hij op reis met de schilder Eland naar Korintji voor het maken van nieuwe opnames/schilderijen. Mogelijk heeft hij hier de vissenbeet of -steek opgelopen die hem zeer veel lichamelijke ongemakken en pijn opleverde waarvan hij niet herstelde. Voor genezing is hij rond 1921 op verlof geweest naar Holland, hetgeen echter niet tot verbetering heeft geleid.

Uiteindelijk is hij gestorven in Padang op 20 april 1922 en werd de studio voortgezet door de Erven Nieuwenhuis (vooral Candel-Nieuwenhuis) tot ongeveer 1925. Het grootste gedeelte van de (glas)negatieven is verloren gegaan tijdens een verhuizing/verscheping.

 4 - Zwarte Lijst

Na het aanbreken van de eerste wereldoorlog werd de handel bemoeilijkt doordat de geallieerden beperkingen oplegden. Hierbij werd ook een zwarte lijst (statutory list) door het Britse Foreign Trade Department opgesteld waarop personen en bedrijven kwamen te staan als deze de handelsbeperkingen hadden overtreden.

Eind januari 1918 werd Christiaan op deze lijst geplaatst. Zijn goede vriend, de Duitse en Oostenrijkse consul Johann Schild (zie ook onder), had al geruime tijd door de beperkingen geen post meer mogen ontvangen van zijn naasten uit Europa. Na de verzekering dat het niet om politieke post zou gaan, heeft Christiaan er mee ingestemd dat post voor Schild naar zijn adres gestuurd zou mogen worden. Dit werd echter ontdekt door de autoriteiten en deed Christiaan belandden op de zwarte lijst.

Omdat deze vermelding zijn fotozaak ernstig hinderde, verzocht Christiaan eind 1918 de Britse consul hem van de lijst te halen. Hij verklaarde als 'cover' voor Schild te hebben opgetreden vanwege hun 28-jarige vriendschap, en dat Schild hem overtuigd had dat het absoluut niet om politiek gevoelige post ging; Schild had meerdere malen aangeboden te laten zien wat de enveloppen bevatten, wat Christiaan echter afsloeg. Christiaan gaf de verzekering gestopt te zijn met het ontvangen van dit soort post, en zou zelfs willen breken met Schild, als dat nodig was om zijn naam van de lijst te halen. Op 25 april 1919 werd Christiaan van de lijst gehaald; drie dagen later, op 28 april 1919, werd de zwarte lijst zelf opgeheven.

 5 - Kennissenkring

Door zijn beroep als fotograaf kwam hij in contact met vele personen en evenzovele kringen. Ook werd hij alom beschouwd als een goed muzikant (cello), wat in die tijd vaak ook vele deuren kon openen. Diverse artikelen in de kranten noemen zijn kwaliteiten als amateurmusicus. Zijn kinderen waren ook muzikaal begaafd zodat zij af en toe ook samen optraden, blijkens de advertentie op 4 april 1912 voor een familieconcert, gegeven vanwege een aanstaande reis dwars door Sumatra. Vooral dochter Christine kon zeer goed pianospelen; zo zou zij zelfs een keer plotseling hebben moeten invallen om de bekende violist Fritz Kreisler te begeleiden.

 5.1 - Lau

De architect/civiel ingenieur C.C. Lau is vermoedelijk een goede bekende van Christiaan, gezien enkele mooie foto's van Christiaan waarop Lau staat; zie WikiMedia fotonr. 60004102

COLLECTIE TROPENMUSEUM Het Karbouwengat met de vulkaan Singgalang op de achtergrond TMnr 60004102

waarop Christiaan zelf, dochter Christine en C.C. Lau staan, Tropenmuseum fotonr. 60038894, en een familiekiekje bij Lau thuis in Indaroeng.

 5.2 - Schild

Johann Schild, consul in Padang van Duitsland, consulair agent van de Verenigde Staten en later ook consul van Oostenrijk-Hongarije, was vanaf het begin een goede vriend van Christiaan. Zijn kinderen noemden hem 'oom Schild'. Johann Schild was een goed pianist en zette zich ook in op andere wijzen voor de Padangsche Muziekvereeniging, getuige enkele recensies in de Sumatra Courant. Uit vriendschap voor Johann kwam Christiaan op de Zwarte Lijst terecht; zie boven.

 5.3 - Mackenzie-Lochmann van Königsfeldt

Korte tijd na het overlijden van zijn vrouw heeft hij enkele foto's gemaakt van zijn gezin met het echtpaar John Alexander Mackenzie en jonkvrouw Constance Augusta Philippine Lochmann van Königsfeldt. Zie b.v. deze foto bij WikiMedia:

COLLECTIE TROPENMUSEUM In het oerwoud op de Talang-vulkaan Indaroeng Padangsche Bovenlanden West-Sumatra. TMnr 60038718 waarop staan (vlnr, met Europese kleding): Christine Nieuwenhuis, Christiaan Benjamin Nieuwenhuis (de fotograaf), Jkvr. Constance Augusta Philippine Mackenzie-Lochmann van Königsfeldt, Hermine Nieuwenhuis, John Alexander Mackenzie.

Dit paar was op 12-10-1898 getrouwd in Nijmegen bij volmacht, en volgens passagierslijsten uit die tijd is zij op 15-10-1898 (alleen) vertrokken van Amsterdam naar Batavia. Volgens De locomotief : Samarangsch handels- en advertentie-blad, van 18-11-1898, is 'Mevr. J.A. Mackenzie, geb. Jonkvr. C.A.P. Lochmann van Königsfeldt' als passagier van Amsterdam naar Batavia in de Emmahaven van Padang aangekomen. Verder meldt de Sumatra Courant op 18-4-1899 dat op 17 april de heer en mevr. Mackenzie uit Singapore zijn aangekomen. Op basis van deze gegevens en de vermoedelijke leeftijd van de kinderen van Christiaan op de foto's, zijn deze foto's dan rond april 1899 te dateren.

 5.4 - Rhemrev

Volgens een advertentie voor een vendutie in maart 1900 was de bewoner van het tweede huis op het perceel aan de Bentengweg in Padang (zie boven) de Officier van Justitie J. Rhemrev, die later in 1903 een onderzoek zou uitvoeren naar misstanden op de plantages in Deli.

 5.5 - van Heutsz

Generaal van Heutsz was een goede huisvriend van Christiaan, o.a. vanwege muziekuitvoeringen en speelden hun kinderen met elkaar. Overste van Daalen scheen ook een kennis geweest te zijn, met wie Christiaan een of meerdere veldexpedities heeft meegemaakt; zie foto in het boek 'Atjeh' van Zentgraaff, blz 167 van Zentgraaff, blz 167 (PDF blz 175; Christiaan is de man met wandelstok vooraan in het midden) en foto bij KITLV (Christiaan is de staande man met stok in het midden, van Daalen links in hangmat).

 5.6 - Ide

Rond 1911 is een nicht van hem, Jo Ide, enige tijd op bezoek in Medan. Zij komt voor op enkele familiefoto's, samen met de familie Reep, die hieronder wordt beschreven. Vermoedelijk gaat het hier om Johanna Barendina Ide, dochter van Barend Willem Hendrik Ide en Mathilde Rebecca Niewenhuis, oudste zus van Christiaan.

 5.7 - van der Veen-le Roy

In een familiealbum komt ook een aantal foto's voor met de bijschriften:

  • Mr. v/d Veen
  • Tante Suze v/d Veen
  • Paultje en Fransje v/d Veen (later legercommandant in Nederland)

Paultje en Fransje v/d Veen

Het gaat hier vrijwel met zekerheid om een familie bestaande uit Bernard Lucas van der Veen, getrouwd in 1903 met Maria Suzanna le Roy, en hun kinderen Paul en Frans. De laatste is inderdaad luitenant-generaal en chef van de generale staf in 1962 geworden.

Het blijkt dat deze familie van der Veen ook familie was van Christiaan: Bernard Lucas van der Veen is een neef in de vierde graad van Frederika Johanna Sophia van Ginkel, de vrouw van Christiaan. Later is Suze gescheiden van Bernard en in 1932 getrouwd met Lodewijk Frederik Botter, die op zijn beurt weer gescheiden was van Hermine Nieuwenhuis, dochter van Christiaan. Zie de stamboom voor details.

 5.8 - van Hell

Bij een van de foto's uit het familiealbum staat als bijschrift: 'De drie Niewenhuisjes in de kost bij de familie van Hel in Medan; 1910'.

Op de foto staan Christine, Hermine en Johan, een echtpaar en een baby van ongeveer 1 jaar, en een baboe; zie fotogalerij. Hoogstwaarschijnlijk betreft het hier de familie van Hell, die tot 1916 in Medan verbleef, in 1910 nog bestaande uit

  • Jacob Pieter (Sjaak) van Hell, geboren op 26-6-1878 in Amsterdam, overleden op 12-4-1921, zoon van Willem Frederik van Hell en Johanna Aploniejaa Franken, getrouwd op 1-8-1907 met
  • Grietje van Voorst, geboren op 8-5-1881, overleden op 4-7-1959
  • Johanna Arnolda Suzanna van Hell, geboren op 28-2-1909 in Medan.

 5.9 - Reep-Razoux Schultz

Tijdens zijn verblijf in Medan was hij ook met zijn kinderen geruime tijd in de kost bij de familie Reep-Razoux Schultz (Eduard Alexander Reep en Charlotte Razoux Schultz), aan de Manggalaan. Op de foto v.l.n.r.: Hermine, Eduard Alexander Reep, Christiaan Benjamin, Charlotte Razoux Schultz, Christine en Joop

Zij waren goed bevriend met de fam. Reep, mogelijk door gedeelde interesse in muziek.

Charlotte Reep-Razoux Schultz was een bekend zangeres. Op een van de foto's staat zij met Christine in de muziekkamer, waar Christine haar begeleidde, onder meer voor het instuderen van haar rol voor Der Freischütz, van Carl Maria von Weber.

Haar zus Henriette Becker-Razoux Schultz staat ook op enkele foto's.

 5.10 - van der Wissel

Christiaan's dochter Christine kon zeer goed pianospelen. Op vroege leeftijd werd zij al onderricht door een pianiste die 'tante Jo' genoemd werd; een achternaam was niet meer bekend bij de nazaten. Johanna had een grote pedagogische invloed op Christine. Hieruit ontstond een vriendschap tussen beiden die hun hele leven lang zou duren, tot aan de dood van Johanna (9 april 1945 in Bandoeng).

Foto (gemaakt door Christiaan Benjamin Niewenhuis): Johanna van der Wissel en Christine Niewenhuis rond 1904 (collectie D. Candel). Foto: Johanna van der Wissel en Christine Niewenhuis rond 1941 (collectie D. Candel).

Tijdens een zoektocht naar deze pianiste kwam ik terecht bij het Goethe- und Schiller-Archiv in Weimar, waar ik een beschrijving vond van een brief met 2 foto's (niet getoond), van ene Johanna van der Wissel aan Martha Remmert. De beschrijving van de vrouw op een foto kwam goed overeen met de foto's van 'tante Jo'. Na opvraag van de foto's van het Goethe- und Schiller-Archiv bleek het inderdaad te gaan om Johanna Dorothea van der Wissel, geboren op 14 september 1867 in Capelle aan de IJssel. Als pianodocente is ze opgeleid in de zogeheten 'Liszt' methode, ontwikkeld door de componist Franz Liszt zelf.

Johanna trouwde in Capelle a/d IJssel in 1895 met de handschoen met 1e luitenant Herman Oskar Schröder, en vertrok even later naar Padang. Ze kon het echter niet vinden in die wereld en scheidde van hem in 1906, waarna ze naar Batavia vertrok. Ze hertrouwde in 1908 met Cornelis Burgemeister (van der Vegt) die officier in Padang was, en scheidde weer van deze in 1926. Na 1921 vertrok ze voor enige tijd naar Europa, in 1929 keerde ze terug naar Bandoeng. Recensies van haar optredens waren afwisselend positief en negatief in de Indische kranten. Een recensent stoorde zich blijkbaar zo aan haar optreden als klavierleeuwin dat hij er een zeer karikaturaal verslag van maakte:

...scheen het alsof de Reünie met Dames eene Ruïne met Dames zou worden...
...Het was bijna episch om de Mastodontisohe aanvallen der gespierde kunstenaresse op het ebbenhout te zien...
...Stel U een vlinder voor waarop een nijlpaard de cakewalk heeft gedanst...

Lees de volledige recensie via de Historische Kranten van de Koninklijke Bibliotheek in Het Nieuws van den Dag voor Nederlandsch-Indië, donderdag 14 maart 1912.

 5.11 - Middelaer

In het familiealbum komt een foto voor van een knappe jonge vrouw, met het onderschrift 'Frida Middelaer'. Waarschijnlijk is Frida een vriendin geweest van Christine of Hermine. Nader onderzoek leert dat het een dochter is van Eduardus David Christiaan Middelaer, chef der Werkplaatsen Staatsspoor Blantoeng. Zie mijn stamboom voor details.

 5.12 - van der Valk

In mei 1899 verschenen in Padang enkele advertenties waarin de verloving bekend gemaakt werd van Nora van der Valk en C. Nieuwenhuis. Opmerkelijk, want Christiaan is nooit hertrouwd en deze verloving kwam al 9 maanden na de dood van zijn geliefde echtgenote Frederika. Aan de andere kant zal Christiaan natuurlijk zeer bekend als fotograaf en musicus zijn geweest in Padang en een aantrekkelijke partij hebben kunnen zijn voor de vrouwen, zij het met drie jonge kinderen. Mijn moeder had wel eens verteld en geschreven dat hij een vrouw op het oog had die echter niet van kinderen bleek te houden. De verloving heeft dus niet geleid tot een huwelijk.

Het gaat hier vrijwel zeker over Eleonore Alexandrina van der Valk, geboren rond 1876, dochter van Hendrik van der Valk en Adriana Magdalena Davies uit Padang. Haar overgrootvader, Thomas Richardson Davies], geboren in 1791, was ook de overgrootvader van Johanna Elise Davies, echtgenote van Johan Christiaan van Ginkel, een broer van Frederika. Zie mijn stamboom voor details.

Nora is in 1918 getrouwd met Hermanus Geerhard de Roode en overleed waarschijnlijk kinderloos in 1936; de overlijdensadvertentie vermeldt geen kinderen, alleen 'mijn geliefde Echtgenoote'.

 6 - Bronnen

Stadsarchief Amsterdam, Nationaal Archief, NoordHollands Archief, gemeentearchief Den Haag, gemeentearchief Ginneken, gemeentearchief Essen (B), familie-archief, Tropenmuseum, Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, Koninklijke Bibliotheek (historische kranten, Naamlijst/Adresboek Ned. Indië), Records of the Department of State, 'Indrukken van een Tòtòk' (J van Maurik, 1897), 'Atjeh' (Zentgraaff, 1935), 'Expeditie naar Samalanga' (CB Nieuwenhuis, 1901), 'Kolonialen, Koelies en Krijgers' (L Zweers, 1988), 'Toekang Potret' (Faber & Groeneveld, 1989), de van Hell website, Roosje Roos website, Ronald Frietman website, Richard Davies Sumatra's Westkust website, Koolbergen-Hageman website, persoonlijke communicatie met D. Candel, O. Crijns-Boon.
Index van de pagina's
  1. Ontdek de nieuwe website.

    Ontdek de nieuwe Geneanet stamboom software.

    Als u de rondleiding niet nu wil doen, kunt u er later op terugkomen door op 'Rondleiding' te klikken onderaan uw scherm.

  2. Geneanet homepage (1/7)

    Klik hier om terug te gaan naar de Geneanet homepage.

  3. Profiel, Berichten en Email Meldingen (2/7)

    Klik hier om uw profiel te bewerken, uw berichten te lezen, uw email meldingen aan te passen en om uit te loggen van Genenaet.

  4. Inloggen/registreren (2/7)

    U bent niet ingelogd bij Genenaet

  5. Familie stamboom homepage (3/7)

    Klik hier om terug te gaan naar de family stamboom homepage.

  6. Zoek (4/7)

    Voor een naam in om deze stamboom te doorzoeken.

    Ga met de muis over deze velden om toegang te krijgen tot extra zoekopties.

  7. Menu (5/7)

    In dit menu kunt u mogelijkheden en opties vinden die vroeger in het menu links aan de zijkant stonden: persoonlijke notities, documenten en foto's, kaart, familieboek, GEDCOM upload en export, etc.

  8. Toegangsrechten (6/7)

    - 'Bezoeker' kan de stamboom bekijken maar niet de prive gegevens.
    - 'Gast' kan de stamboom bekijken inclusief de prive gegevens.
    - 'Beheerder' kan de stamboom bekijken en bewerken.

  9. Hoog Contrast (7/7)

    Zet Hoog Contrast aan om de stamboom makkelijker te kunnen lezen.

  10. Dat is alles!

    Klik op 'Rondleiding' onderaan het scherm om de rondleiding nogmaals te bekijken.