Message to visitors

close

                                

 

 Family Book



 melkverwerking en de zondagsrust


Najaar 1894 werd de "Coöperatieve Wouwsche Stoom-Roomboterfabriek in gebruik genomen ten zuiden van het dorp Heerle (gemeente Wouw).aan de spoorweg en aan de hoofdweg van Bergen op Zoom naar Roosendaal.De zuivelfabriek was een van de eersten in het zuiden van Nederland met een stoommachine .

Het was een initiatief van een dertigtal boeren met als voortrekker Piet Dekkers uit Moerstraten.

Het op zondag melk vervoeren naar de fabriek en wat werk om het bederf van de melk(producten) daar te beperken gaf meteen problemen.Er kwam een proces-verbaal op last van de Burgemeester ; na 1 jaar rechtelijke procedures kwam de definitieve uitspraak van de Hoge Raad (21 oktober 1895), de boeren waren de winnaars.

De pastoors van Heerle , Wouw en Wouwse Plantage gaven zich niet gewonnen : onnodig werken op zondag was een zonde die gebiecht en gestopt moest worden ; halstarrige boeren en boerinnen werd de sacramenten geweigerd (behalve 2 personen die op sterven lagen).Men kon voor biecht en communie wel elders terecht, bij paters,die niet direct onder 't gezag stondenvan de Bisschop van Breda ,die geen dispensatie gaf voor werken op zondag op de wouwse melkfabriek .

Drie boeren,leden van de coöperatieve melkfabriek stopten voor langere tijd de levering op zondag.

1897-99 : een pater uit het Belgische Kalmthout bemiddelt en bepleit voortzetting van een eerdere versoepeling in de bediening van de sacramenten aan de vrouwen van weigerachtige boeren door de plaatselijke zielzorgers.

December 1903 laat bisschop Leijten nogmaals in een algemene richtlijn weten:,dat er 's zondags geen melk naar een zuivelfabriek gebracht mag worden en dat werken daar verboden is.

In 1903/4 komt er in de gemeente Roosendaal op ongeveer 5 km afstand van de Wouwse fabriek een potentieel concurrerende coöperatieve stoomroomboter/ zuivelfabriekvanaf 1916 genaamd: " 't Anker " ,halverwege de weg van Wouw naar Roosendaal(nog in de parochie Wouw )met als voorzitter Jan Vos: http://gw13.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=johannes+marinus;n=vos;oc=1

1907 : de uit Heerle afkomstige priester Johannes Marinus van Oers speelt in op de angst van sommige geestelijken dat de boeren onverschilligheid ten op zichte van de Katholieke Kerk ten toon gaan spreiden.Hij weet Bredase bisschop zover te krijgen priesters te verbieden om in Heerle en Wouw te preken over de " melkboeren-kwestie " en zorgt voor een uitnodiging voor de boeren om in Breda met de bisschop te praten; waarschijnlijk in de hoop dat er gesproken kon worden over dispensatie/ontheffing voor enig werk,maar wel minder dan tot dan toe gebruikelijk en in de winter nog minder.

Het lijkt er op dat een afvaardiging van de leden van de Wouwse coöperatieve melkfabriek in Breda weinig of niets toegaf.Dat komt overeen met wat de secretaris van de coöperatie eerder aan het bisdom schreef :"dat de slecht bezochte vergadering van boeren het niet nodig vond dat een delegatie in een onderhoud met Mgr. (de bisschop) toestemming zou vragen voor iets wat ze al 12 jaar met goed succes deden,volgens sommige geestelijken mocht en dringend noodzakelijk was !"

juni 1908 noteerde de Commissaris van de Koningin dat de pastoors van Wouw en Heerle niet on speaking terms waren https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/de-commissaris-van-de-koningin-over-wouw

2 juli 1912 sterft de Wouwse pastoor Johanes Melchior Genet 79 jaar oud; hetzelfde jaar gaat pastoor Lambertus de Boer weg uit Heerle ; hij overlijdt 82 jaar oud 1 mei 1919 in zijn woonplaats Ginneken bij Breda.

Voorjaar 1914 wordt Aart Mouwen secretaris van de Wouwse coöperatie,hij is getrouwd met een zus van de de bemiddelaar uit 1907 :Johannes Marinus van Oers,die in het najaar van 1914 vicaris-generaal wordt van de nieuwe bisschop van Breda: (A)P.Hopmans.

Gestimuleerd door de bemoeienis van Rijkszuivelconsulent Tonkes-Struif begon in 1915 het aantal leden van de coöpertieve Wouwse melkfabriek flink te groeien en werd er definitief een (katholieke)directeur aangesteld: Lodewijk Witteveen ,opgeleid aan de zuivelschool te Bolsward.

Pas in 1939 werd in Wouw een afdeling opgericht van de N.C.B.http://nl.wikipedia.org/wiki/Noordbrabantse_Christelijke_Boerenbond ;in Roosendaal was dat al in 1896 : ruim 40 jaar eerder.(zie A.H.Crijns+E.W.J.Krielaars : Het gemengde landbouw-bedrijf op de zandgronden in Noord-Brabant;p. 49).In 1939 was de fabriek in Wouw qua omzet een van de grootste van Noord-Brabant.(zie P.Brusse : De dynamische regio Economie ....West-Brabant;p.118.)

Zoals vele Wouwse boeren was opa Aart Mouwen lid van de Noord-Brabantse Maatschappij voor Landbouw.(evenals de NCB een van de voorgangers van de huidige ZLTO http://zlto.filmenfotobank-nb.nl/.In 1939 werden 2 zonen van hem ,met andere jonge boeren ,lid van de (nieuwe Wouwse afdeling van de)Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond.

Bronnen/data:

_Piet Dekkers was de initiatiefnemer van de stoomzuiverfabriek http://gw.geneanet.org/hieron_w?lang=nl&p=petrus+johannes&n=dekkers

_Jan Dekkers.eerste voorzitter van de Wouwse zuivelcoöperatie : 1894-1931: http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=johannes+baptist;n=dekkers

17 mei 1894 Wouw : Statuten / akte oprichting Wouwse coöperatieve zuivelfabriek 17 mei 1894: te Wouw https://westbrabantsarchief.nl/collectie/voorouders/deeds/ffbb1cde-591c-89d7-06ce-24766ebd62ba?person=2ba4140e-e05a-6a45-71a3-95d20a2054f1

4 mei 1903: oprichting en statuten van de Roosendaalse zuivelfabriekhttps://westbrabantsarchief.nl/collectie/voorouders/deeds/d2a4c04e-4623-7980-4950-dd9f53390b92?person=712d64af-fc56-e3a9-5e82-3f0a2d77b146

_Cornelis van Gils ,directeur van de melkfabriek en administrator van de Landbouwvereniging van 1898 tot voorjaar 1914 http://gw.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=cornelis;n=van+gils

http://www.zuivelfabrieken.nl/

http://www.zuivelfabrieken.nl/_wp_pdf/1987_Archief-Roosendaal-zuivelfabrieken_30-05-2007.pdf

België: http://www.hetvirtueleland.be/

-René Hermans in de "Vierschaar " ,Wouw,1991 nr.3,4 ,gewijd aan de geschiedenis van de coöp.melkfabriek van Wouw.

-Kees Buijsen "De Boerenopstand in Wouw " Brabants Nieuwsblad " 19 september 1981.

-Jacques Ligtvoet en Miquette de Wit 1981 " Meten met twee maten "een cultureel-antropologische scriptie over de Wouwse melkkwestie ;.zij gaan op het eind van hun verslaggeving van de gebeurtenissen ervan uitdat in 1907 J.M.v.Oers al vicaris was en (A.)P.Hopmans bisschop.(zie de noten bij het jaar 1907).In 1907 was v.Oers professor aan het groot-seminarie van het bisdom Breda te Hoeven;Hopmans was secretaris van de bisschop vam 1897- 1908 en daarna vicaris-generaal tot hij 8 september 1914 tot bisschop werd benoemd

over Hopmans, (A)P.. :http://gw.geneanet.org/hieron_w?lang=nl&pz=h.&nz=mouwen&ocz=2&p=adranus+petrus+willem&n=hopmans

voor Johannes Marinus van Oers; vicaris-generaal van 25 oktober 1914 - april 1945 :- necrologie in dagblad " De Stem " van 9 april 1945+ http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=johannes+marinus;n=van+oers

voor bisschop P.Leijten https://gw.geneanet.org/hieron_w?lang=nl&pz=h.&nz=mouwen&ocz=2&p=petrus&n=leijten

directeur Lodewijk Witteveen :http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;p=lodewijk;n=witteveen

burgemeester Daverveldt: http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=christiaan+antonie;n=daverveldt

pastoor Genet van Wouw: http://gw.geneanet.org/hieron_w?lang=nl&pz=h.&nz=mouwen&ocz=2&p=johannes+melchior&n=genetpastoor de Boer van Heerle : http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=pastoor+lambertus;n=de+boerpastoor de Jong van Wouwse Plantage(1891-1921): http://gw1.geneanet.org/hieron_w?lang=nl;pz=h.;nz=mouwen;ocz=2;p=adrianus;n=de+jong

- "Sociale Geschiedenis" van Maarten Duijvendak en Pim Kooi1992; interessant p.44:de tot 1925 aanhoudende hoge baby-sterfte in N.Brabant http://books.google.nl/books?id=nIVH1iDyrOIC&pg=PA44

-Filmpje van circa 1935 ter promotie van de Wouwse zuivel: de maker is Jan. Taal http://www.thuisinbrabant.nl/object/filmfotobank/oai_filmenfotobank-nb.nl_147066


Index
  1. gw_v5_tour_1_title

    gw_v5_tour_1_content

  2. gw_v5_tour_2_title (1/7)

    gw_v5_tour_2_content

  3. gw_v5_tour_3_title (2/7)

    gw_v5_tour_3_content

  4. gw_v5_tour_3bis_title (2/7)

    gw_v5_tour_3bis_content

  5. gw_v5_tour_4_title (3/7)

    gw_v5_tour_4_content

  6. gw_v5_tour_5_title (4/7)

    gw_v5_tour_5_content

  7. gw_v5_tour_6_title (5/7)

    gw_v5_tour_6_content

  8. gw_v5_tour_8_title (6/7)

    gw_v5_tour_8_content

  9. gw_v5_tour_7_title (7/7)

    gw_v5_tour_7_content

  10. gw_v5_tour_9_title

    gw_v5_tour_9_content